EXPOSITIE ESKAF STEENWIJK 1919-1927


Op 22 april 1919 werd de Eerste Steenwijker Kunstaardewerk Fabriek opgericht
Dat is dit jaar dus 100 jaar geleden en daarom een reden om van 26 april tot en met 28 oktober 2019 een speciale expositie te organiseren, gewijd aan de vele producten die ESKAF in Steenwijk vervaardigd heeft. Behalve de eigen collectie zijn er vele voorwerpen van diverse ESKAF-verzamelaars en musea te zien.

De oprichting was een particulier initiatief van wethouder H. Krop, H. Ras, eigenaar van een schildersbedrijf en een kunsthandel in schilderijen, etsen, bijouterieën en kunstnijverheid, D.H.Wicherson, eigenaar van een houthandel en de koopman H.G. Beerta met het doel een bijdrage te leveren aan de vermindering van de werkeloosheid die gedurende de Eerste Wereldoorlog in onze streek was ontstaan. Men koos voor de aardewerkfabricage omdat men had vernomen dat vooral in het westen van ons land dergelijke fabriekjes met succes handbeschilderd aardewerk produceerden. In onze omgeving zou de aardewerkfabriek iets nieuws zijn. De meeste aandeelhouders waren bemiddelde Steenwijkers, fabrikanten en kooplieden die reeds bij het passeren van de oprichtingsacte meer dan de helft van het benodigde investeringskapitaal van honderdduizend gulden bijeen hadden gebracht. Krop werd president-commissaris en Ras de algemeen en financieel directeur, technisch bijgestaan door de in het vak ervaren Duitser Andreas Albert Schröder, die zijn sporen in diverse aardewerkfabrieken reeds had verdiend.


De ESKAF-fabriek werd gebouwd naar een ontwerp van de Amsterdamse architect G.F. La Croix met een hoog paraboolvormig dak, kenmerkend voor de Amsterdamse School-stijl, net over de overweg aan de Parallelweg op de Oostermeenthe, evenwijdig aan de spoorlijn Steenwijk-Meppel. Thans staat hier de fabriek van Kornelis Caps & Closures. De kunstharsfabriek zeggen we meestal. Het voormalige kantoorgebouw met zijn typische hoekraamconstructie en de schoorsteen er naast, maakt nog deel uit van de huidige fabriek. Op de gevel naar de spoorzijde gericht stond met grote letters: KUNSTAARDEWERK EN PLATEELFABRIEK. Een hoge schoorsteen aan het eind van de hoge middenbouw, zorgde voor de afvoer van de hete lucht uit de grote flesoven. Bij de inrichting van de fabriek werkte La Croix nauw samen met Schröder om de 18 werklokalen een goede indeling te geven.
Het was de bedoeling om mooie, artistieke voorwerpen te maken voor een betaalbare prijs. Daarvoor werd een aantal ontwerpers aangetrokken als W. Bogtman, de schoonzoon van oprichter Wicherson, J.H. de Groot, H.Krop, de zoon van oprichter Hein Krop, W.H. van Norden, C. van der Sluis en P. van Stam. Zij ontwierpen de producten die in de fabriek werden gebakken, beschilderd en geglazuurd.
Voor Steenwijk was Van Norden de belangrijkste ontwerper. Het merendeel van de korte tijd in Steenwijk wonende ontwerper waren van zijn hand. In 1923 verhuisde hij naar Bussum en trad opnieuw in dienst bij De Distel, een bedrijf dat later opging in de aardewerkfabriek Goedewaagen, waar hij ondermeer prachtige tegeltableaus voor de grote passagiersschepen vervaardigde.
Bekende schilders waren ondermeer : Albert van Dijk, Willem Evers, Adolf Nagel, Hendrik Sluiter en Herman de Vries. Alle voorwerpen werden aan de onderzijde voorzien van het ankerstempel of een scarabea-stempel, altijd omgeven door de woorden ESKAF-STEENWIJK, een modelnummer en dikwijls de initialen van de schilder.
Produceerde men aanvankelijk voor de verkoop in diverse winkels in ons land, in latere jaren werd er vooral op bestelling gemaakt. Door de crisis waarin ons land verkeerde en waarbij men elk dubbeltje als het ware tien keer moest omdraaien voor het uit te geven, verliep de verkoop niet zoals men gedacht had. Bovendien werd er te weinig aan reclame gedaan en een catalogus ontbrak bijvoorbeeld. Het gevolg was dat de fabriek het steeds moeilijker kreeg en op 18 februari 1927 werd besloten tot liquidatie over te gaan. Na de opheffing bemiddelde ontwerpwer en verkoopagent Piet van Stam bij de overname van de inboedel. Samen met H.Hamming en met wat financiële steun van enkele sympathisanten kochten zij de gipsmodellen, gietmallen, glazuurrecepten en dergelijke op om de fabricage in Huizen weer op te starten.

In Huizen produceerde men met een groot deel van de Steenwijker modellen in een oude bokkingrokerij gewoon weer verder. Eveneens onder de naam ESKAF, zij het dat er nu Huizen onder de voorwerpen werd gezet. Om toch wat kennis mee te nemen en om het bedrijf te kunnen opstarten verhuisden enkele Steenwijker werknemers mee naar Huizen.
Maar ook hier kon men het niet bolwerken. Na een aanvankelijk gunstige start zakte de produktie toch weer in en uiteindelijk besloot men in 1934 de fabriek op te heffen.
Toch zijn er door beide fabrieken vele honderden voorwerpen vervaardigd en in de loop der jaren door velen verzameld. ESKAF heeft nog altijd een goede naam.


G.M.Laar
Literatuur: ESKAF, Eerste Steenwijker Kunst-Aardewerk Fabriek, 1919-1934
Spitsen, W. en Verschuuren, A. Amsterdam, 2000


Expositie Kees Kist: ‘Van het Dal naar Parijs’


afbeelding

1979 Kees Kist de eerste Nederlandse winnaar van de gouden schoen.




Hij werd geboren in het Dal, en trapte al vroeg tegen een bal. Kees Kist zag op 7 augustus 1952 het levenslicht in Steenwijk west, in de volksmond beter bekend als ‘het Dal’. Tijdens het jaarlijkse Gempo-toernooi van de Gemeentepolitie werd het blonde knaapje min of meer ontdekt als talent.
Op 15-jarige leeftijd debuteerde hij bij de plaatselijke rood-witters in de hoofdmacht. Daarna vierde hij zijn successen bij SC Heerenveen, AZ’67, Oranje en Paris Saint Germain. De expositie in het Stadsmuseum, die van eind mei tot en met september te zien is, heeft dan ook de toepasselijke titel ‘Van het Dal naar Parijs’ meegekregen. In 2019 is het veertig jaar geleden dat Kees Kist in het Lido in Parijs de gouden schoen kreeg uitgereikt als eerste Nederlandse profvoetballer. Hij mocht zich met 34 treffers tot Europees clubtopscorer laten kronen. Later zouden Wim Kieft, Marco van Basten en Roy Makaay in zijn voetsporen treden. Reden voor tal van activiteiten dit kalenderjaar in het centrum van Steenwijk, waaronder de expositie. Daar zijn naast de gouden schoen, ook twee zilveren kicksen en de eerste voetbalschoentjes te zien van de blonde goalgetter van weleer. Ook shirts, krantenknipsels, filmpjes, foto’s en tal van andere herinneringen die stille getuigen mogen worden genoemd van een mooie gouden glansrijke carrière. De expositie geeft een fraai en goed beeld van de beroemdste voetballer die Steenwijk ooit heeft voortgebracht.